Czechosłowacja

	Československo; I ČSR – II ČSR – III ČSR – ČSR – ČSSR – ČSFR
; flaga do roku 1920	; flaga od roku 1920
	; herb wielki
; herb średni	; herb
; herb ČSSR (1961–1989)	; herb ČSFR (od 1990)
	Mapy
	; Tomáš Masaryk i Václav Havel,; pierwszy i ostatni prezydent Czechosłowacji.

Mapa fizyczna Czechosłowacji 1920-1938

Czechosłowacja (czes. Československo, słow. Česko-Slovensko lub Československo) – państwo w Europie Środkowej istniejące w latach 1918-1938 i 1945-1992. 1 stycznia 1993 w miejscu Czechosłowacji powstały dwa nowe państwa – Czechy i Słowacja. Kraj graniczył z Niemcami (1949-90: NRD i RFN), Polską, ZSRR (1991: Ukrainą), Rumunią (do 1939), Węgrami i Austrią. Stolicą Czechosłowacji była Praga.

[edytuj] Oficjalne nazwy

1918-1938: Pierwsza Republika Czecho-Słowacka, Republika Czechosłowacka (Česko-slovenská republika, Československá republika – ČSR)
1938-1939: Druga Republika Czecho-Słowacka (Česko-slovenská republika – ČSR),
1945-1948: Trzecia Republika Czechosłowacka (Československá republika – ČSR)
1948-1960: Republika Czechosłowacka (Československá republika)
1960-1990: Czechosłowacka Republika Socjalistyczna (Československá socialistická republika – ČSSR)
1990-1992: Czechosłowacka Republika Federalna, Czeska i Słowacka Republika Federalna (cz. Československá federativní republika, Česká a Slovenská Federativní Republika, słow. Česko-slovenská federatívna republika, Česká a Slovenská Federatívna Republika – ČSFR).

[edytuj] Historia

Czechosłowacja powstała jako owoc koncepcji czechosłowakizmu, dla Słowaków stanowiącej obronę przed postępującą madziaryzacją ze strony Węgier. Słowacy zdecydowali się na związanie w organizmie państwowym z dużo bliższym kulturowo narodem czeskim. W roku 1918, pod koniec I wojny światowej po rozpadzie Austro-Węgier z części ziem monarchii dualistycznej: Bohemii, Moraw, czeskiej części Śląska, Górnych Węgier (obecnej Słowacji) i Rusi Zakarpackiej wykrojono granice nowego państwa. Pierwszym prezydentem kraju został filozof Tomáš Masaryk. Pozostałymi ojcami niepodległej Czechosłowacji byli: Czech Edvard Beneš i Słowak Milan Rastislav Štefánik.

Narodowości Czechosłowacji w 1921 r.^[1]

Narodowość	Populacja	%
Czesi i Słowacy	8 759 701	64,37
Niemcy	3 123 305	22,95
Węgrzy	744 621	5,47
Rusini	461 449	3,39
Żydzi	180 534	1,33
Polacy	75 852	0,56
inni	23 139	0,17
obcokrajowcy	238 784	1,75
Razem	13 607 385	100

Narodowości Czechosłowacji w 1921 wg Encyklopedii Wojskowej z 1932 roku^[2]

Narodowość	Populacja w mln	%
Czesi	6,335	47
Słowacy	1,702	12,5
Niemcy	3,747	27,4
Węgrzy	1,071	7,9
Rusini	0,432	3,2
Polacy	0,166	1,2
inni	0,142	0,8
Suma	13,595816	100

Jednak już po dwudziestu latach naruszono integralność terytorialną Czechosłowacji – na skutek Układu Monachijskiego Wielka Brytania i Francja oddały 29 września 1938 Hitlerowi Kraj Sudecki. W następnych miesiącach Polska zajęła Zaolzie, a Węgry południową Słowację i Ruś Zakarpacką. Wówczas to powołano do życia Drugą Republikę, która nie przetrwała jednak nawet pół roku – 16 marca 1939 III Rzesza przekształciła Bohemię i Morawy w Protektorat Czech i Moraw, na terenie Słowacji niepodległość proklamowała prohitlerowska Pierwsza Republika Słowacka, a na Zakarpaciu powstała efemeryczna Karpato-Ukraina.

Po II wojnie światowej powrócono do formy jednego czesko-słowackiego państwa. W 1948 władzę ostatecznie przejęli komuniści. Rezygnacja ze stanowiska dotychczasowego prezydenta Beneša symbolicznie zakończyła krótki okres III republiki. W 1960 roku czechosłowackie władze oktrojowały nową konstytucję, która oficjalnie przekształcała Republikę Czechosłowacką w kraj komunistyczny, dodając do nazwy państwa człon Socjalistyczna. Okres stalinowski zakończył się w Czechosłowacji dopiero w roku 1960, rozpoczynając delikatną odwilż, którą zakończyła Praska wiosna. Reformy tego okresu spowodowały interwencję wojsk Układu Warszawskiego w roku 1968 i przywrócenie władzy tzw. twardogłowych. Jedyną niewycofaną reformą okresu praskiej wiosny było wprowadzenie reformy administracyjnej, która dzieliła kraj na dwie republiki – Czeską i Słowacką Republikę Socjalistyczną.

Pod koniec lat siedemdziesiątych powstała w Czechosłowacji organizacja opozycyjna Karta 77, do której należeli między innymi Václav Havel, Pavel Kohout, Jiří Dienstbier i ks. Václav Malý. Ugrupowanie to przyczyniło się w dużej mierze do obalenia władzy komunistycznej w Czechosłowacji w roku 1989. Wtedy to usunięto ze stanowiska prezydenta Gustáva Husáka, który sprawował władzę od 1975, a na jego miejsce powołano członka Karty – pisarza Václava Havla. W okresie jego rządów kraj przekształcono w republikę federalną, a ostatecznie zatwierdzono rozpad Czechosłowacji i powołano do życia z dniem 1 stycznia 1993 dwa oddzielne państwa – Czechy i Słowację.

[edytuj] Zobacz też

Zobacz hasło Czechosłowacja w Wikisłowniku

Przypisy

↑ Škorpila F. B.; Zeměpisný atlas pro měšťanské školy; Státní Nakladatelství; second edition; 1930; Czechoslovakia (Atlas Geograficzny dla szkół podstawowych z 1930 r.)
↑ Na podstawie "Encyklopedii Wojskowej" z 1932 roku

[0] Škorpila F. B.; Zeměpisný atlas pro měšťanské školy; Státní Nakladatelství; second edition; 1930; Czechoslovakia (Atlas Geograficzny dla szkół podstawowych z 1930 r.)

[1] Na podstawie "Encyklopedii Wojskowej" z 1932 roku

[1]

[2]

p • d • e Czechosłowacja
		1918-1938	II wojna światowa (1938–1945)		1945–1948	1948–1989		1989–1992	Rozpad
Czechy, Morawy, Śląsk Czeski	kraje koronne Austro-Węgier	Pierwsza Republika Czechosłowacka (ČSR) (1918–1938)	Kraj Sudecki i inne tereny zajęte przez III Rzeszę po układzie monachijskim 1938 (1938–1945)		Trzecia Republika Czechosłowacka (ČSR) (1945–1948)	Republika Czechosłowacka (ČSR) (1948–1960)	Czechosłowacka Republika Socjalistyczna (ČSSR) (1960–1990) od 1969- Czeska Republika Socjalistyczna i Słowacka Republika Socjalistyczna	Czeska i Słowacka Republika Federalna (ČSFR) (1990–1992) składająca się z Republiki Czeskiej i Republiki Słowackiej	Czechy (od 1993)
Czechy, Morawy, Śląsk Czeski			Druga Republika Czechosłowacka (ČSR) (1938–1939) Zawierająca autonomiczne regiony Słowacji i Ukrainy Karpackiej	Protektorat Czech i Moraw (1939–1945)					Czechy (od 1993)
Słowacja				Republika Słowacka (1939–1945)					Słowacja (od 1993)
Słowacja				Południowa Słowacja i płd. Ukraina Karpacka przyznane w I arbitrażu wiedeńskim (1938) Węgrom, Karpato-Ukraina zajęta przez Węgry 15 III 1939 (1938–1947)					Słowacja (od 1993)
Ruś Zakarpacka					USRR (1944/1946–1991)			Obwód zakarpacki Ukrainy (od 1991)
			Czechosłowacki Rząd na Uchodźstwie

Československo I ČSR – II ČSR – III ČSR – ČSR – ČSSR – ČSFR
flaga do roku 1920	flaga od roku 1920
herb wielki
herb średni	herb
herb ČSSR (1961–1989)	herb ČSFR (od 1990)
Mapy

Tomáš Masaryk i Václav Havel, pierwszy i ostatni prezydent Czechosłowacji.